Diz

Diz, vücuttaki en büyük eklemdir. Vücudun hareket etmesini sağlayan en önemli eklem yerlerinden biri olan diz eklemi; femur, tibia ve patella olmak üzere üç kemikten oluşur. Kemik yapılar, eklem kapsülü, menisküs ve bağlar diz ekleminde stabiliteyi sağlarken kas ve tendonlar da dinamik stabiliteyi sağlar. Dizin tüm bu yapıları, altı farklı hareket özgürlüğü sağlaması bakımından oldukça risk taşıyan yerlerdir.

Bağ lezyonları:

Çağraz bağlar, diz ekleminin içerisinden uyluk(femur) ve kaval(tibia) kemiğini sıkıca birbirine bağlar böylelikle dizin bükülmesi ve düzken olması gereken sabitliği sağlamaktadır. Ön çapraz bağ(ACL) tibianın öne gitmesini engellerken , arka çapraz bağlar (PLC) tibianın arkaya gitmesini engeller. Yan bağlar ise ( MLC, LCL); femur ve tibia kemiklerini içten ve dıştan birbirine bağlayarak sabitler. Aynı zamanda yan bağlar, bu kemiklerin dönme hareketlerini de sabitler özelliktedir.

Ön Çapraz Bağ Yırtılması:
Ani diz dönmesi, koşarken ani yavaşlama, dize direkt darbe ön çapraz bağlarının yırtılmasına neden olur. Ön çapraz bağ yırtılması, bağ lezyonları rahatsızlıkları arasında en sık rastlanan durumdur. Ön çapraz bağlar yırtıldığı ilk an herhangi bir ağrı hissedilmez. 2-12 saat arasında diz şişmeye başlar ve hareket durumunda ağrı duyulmaya başlar. Daha çok genç bireylerde spor aktiviteleri esnasında yaşanan ön çapraz bağ yırtılmaları, belirtilerini göstermeye başlamasıyla tedavisi için gecikilmemesi önerilir.

Arka Çapraz Bağ Yırtılması:
Arka çapraz bağ(PCL), ön çapraz bağlar kadar sıklıkla lezyona uğramaz. Arka çapraz bağ yırtılmaları, aşırı geri çekilme ile ortaya çıkar. Dizin ön tarafına doğru bükülmesi hareketinden meydana gelen arka çapraz bağ yırtılmaları, daha çok snowboard, motosiklet, futbol gibi aktiviteler esnasında meydana gelir.  Arka çapraz bağ yırtılmalarında belirtiler, ön çapraz bağ yırtılmalarında olduğu gibi ilk etapta hissedilmeyen ve ardından şişlikle gelen ağrılardır. Arka çapraz bağ yırtılması yumuşak kıkırdak dokusuna zarar vermesinden kaynaklı olarak ileriki süreçte kireçlenmeye sebep olabilir.

Yan Bağ Yaralanması ( İç Yan ve Dış Yan )
İç Yan Bağ Yaralanması:
Yan bağ yaralanmaları, ön ve arka bağ yaralanmaları kadar şiddetli belirtiler göstermeyebilir. Küçük ve tam gerçekleşmeyen yırtıkların oluştuğu yan bağlar, uzun cerrahi tedavi sürecine gerek kalmadan iyileşme gösterebilirler.

Dış Yan Bağ Yaralanması:
Dış yan bağ yaralanmaları, iç yan bağ yaralanmalarının tam tersi olarak içten gelen darbeler sonrası oluşur. Dış yan bağ yırtılma riski çok yüksek değildir. Dış yan bağ yaralanması daha çok genç ve aktif spor yapan kişilerde rastlanan bir durumdur.

Menisküs Lezyonları:

Eklem sıvısı ile beslenen menisküs, kolay zedelenen bir yapıya sahiptir.Menisküs kıkırdak dokuyu korumak ile beraber dize binen yükleri absorbe eder.Yapısı itibarı ile iç ve dış menisküs olarak ikiye ayrılır.Diz kilitlenmelerinde menisküsün yırtılıp araya sıkışması ana faktördür. Halk arasında sporcu hastalığı olarak bilinen menisküs, ev hanımları tarafındada sıklıkla karşılaşılan bir rahatsızlıktır. Diz ekleminde, ağrı, şişlik ve hassasiyet gibi şikayetlerin nedeni olan menisküs yırtığına diğer bağ lezyonları da eşlik edebilir.

Kondromalazi Patella:

Diz ağrılarının bir diğer sebebi olan kondromalazi patella, diz kapağı kemiği olan patellanın eklem yüzünde oluşan yumuşama ve/veya artrozdur. Kondromalazi patella 25-40 yaş arası bireylerde sıklıkla görülür. Artan yoğun aktivite,doğru spor seçimi yapılmaması ,kas dengesizliği yada yapısal kemik dizilim bozuklukları bu hastalığa yol açar.Merdiven inerken ve çıkarken diz önünde ağrı belirtileri olan kondromalazi patella, basit diz hareketlerinde bile kronikleşen ağrıya dönüşebilir.

Patella Kırıkları:

Diz kapağı kemiği olan patella, diz üstü düşme, yaralanma ve ciddi kazalar gibi travmalar sonucu kırılmalara uğrayabilir. Patella kırıkları olarak tabir edilen bu kırıklar, eklem içinde olmaları nedeniyle dizin düz tutulması gibi önemli işlevlerin kaybolmasına neden olur.Tedavisi genellikle cerrahidir. Cerrrahi sonrası fizik tedavi uygulamaları hareket ve fonksiyon kazanımında çok önemli rol oynar.

Jumper’s Knee (Patellar Tendinopati):

Jumper’s Knee hastalığına sebep olan en önemli faktör, tendon üzerine binen tekrarlanan hareketlerin varlığıdır. Tendon üzerine binen bu tekrarlayıcı yükler patellar tendonda inflamasyon ve zorlanmaya buda  ön diz ağrısına ve hassasiyetine neden olur. Burada tekrarlanan hareketlerden kasıt;koşu,atlama ve sıçramadır. Voleybol ve basketbol gibi spor aktivitelerinde bulunan sporcularda meydana gelen Jumper’s Knee, patellar tendonlarının etrafında oluşan ağrı, hassasiyet ve şişlik rahatsızlıklarını içerir.Nedenleri arasında kas zayıflığı,yanlış antreman programı,ayak biyomekaniği bozukluğu ve koşu zemini sayılabilir.